Açlık ve iştah arasında

Vücudumuzda yemek isteğini uyandıran iki mekanizmadan bahsedebiliriz: açlık ve iştah. Açlık, fizyolojik bir dürtüdür. Bedenin yemek ihtiyacı duyması ile ortaya çıkar. İştah ise belirli yiyeceklere psikolojik bir eğilimdir.

İnsan, bedeni aç iken, iştahsız olabilir. Bu duruma anoreksiya denir. Bazı bulaşıcı hastalıklar, ruh hali veya bazı ilaçların yan etkisi olarak boy gösterebilir.

Hipotalamus, vücudun istemsiz fonksiyonlarının yanı sıra, beynin yemek yeme ile ilintili bölgesidir. Hipotalamus, sinir hücrelerinden ve hormonlardan gelen sinyallere göre, açlığı veya tokluğu belirler.
hipotalamus
Sinir hücrelerinin rolü:
Mideyi ve ince bağırsağı saran sinir tellerinin gevşemesi veya gerilmesine göre: açlık, mide boştur ve büzülmüştür. Tokluk, mide yiyecekler ile dolup gerilmiştir şeklinde iletilir.
gerginkarin
Hormonların rolü:
İnsülin ve glukagon, kandaki şeker seviyesini ayarlayan birbirlerinin aksi etkileri olan, hormonlardır. Uzun bir süredir yemek yemediysek kandaki insülin ve glukagon seviyeleri de değişir. Bu değişim kanla beraber hipotalamusa aktarılır.

Açlığı etkileyen diğer hormonlar ise: Yağ hücrelerinden salğılanan Leptin, mideden salğılanan Ghrelin ve bağırsaklardan salğılanan PYY’dir.
Leptin tokluk hissi uyandırır. Deneylerle, Leptin üretemeyen farelerin obez olduğu kanıtlanmıştır.
Ghrelin, mide boş ken salgılanır, açlığı tetikler. Ghrelin salgısı yemeklerden önce artar, yemeklerden sonra çabucak azalır.
PYY, ince ve kalın bağırsakta yemek varken salgılanır. Ghrelin tersi etki gösterir. Yemeklerden önce az, yemeklerden sonra çok salgılanır.
hormonlar
Yemeğin miktarı ve içeriğinin rolü:
Aynı miktarda kalori içerdiğini varsayarak, protein içeren yemekler daha uzun süre tok tutarlar. Örneğin yumurta. Tokluğu etkileyen diğer bir faktör ise yemeğin hacmidir. Örneğin bol su tutan lifli gıdalar mideyi ve bağırsak duvarlarını gererek hipotalamusa yukarıda belirtiğimiz sinirsel sinyalleri gönderir. Bu mantıkla sıralarsak katı yiyecekler çok, sıvı içecekler ise az bir tokluk hissi uyandırır.

Açlık içsel sinyaller, iştah ise çevresel ip uçları ile tetiklenir.

İştahı etkileyen faktörler beş duyuya hitap eder, ortama ve koşullara göre değişir.
Beş duyunun önemi: gıdalar beş duyumuzu uyararak harekete geçirir.
Sosyal ipuçları ve kültürün önemi: Bazı olaylar ve durumlar iştahı etkiler. Örneğin bayramlarda çok yemek yeriz. Her gittiğimiz yerde ikramlar sunulur. Doktorun yasakladığı şekeri tüketmemize izin verilir.
seker
Bazı insanlar duygularını gizlemek için kendilerini yemeğe vururlar. Örneğin, sınavdan başarısız bir not aldıklarında, kendilerini rahatlatmak için yemek isterler. Bununla beraber, çoğu insan sıkıldığında veya endişelendiğinde daha çok yemek yer.
duygusal_yemek
Öğrenmenin rolü:
İçinde büyüdüğümüz kültür bize hangi bitkileri ve hayvanları yememizin uygun olduğunu öğretir. Ancak, sağlıklı beslenme ve gıdalar hakkında bilgilendikçe yeme alışkanlıklarımız da değişir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir